Odkrycie planety, gwiazdy podwójne i mgławice

Odkrycie planety

13-go marca 1781, Herschel, za pomocą teleskopu, mającego 2,13 m. długości i powiększającego 227 razy w średnicy, spostrzegł, przypatrując się drobnym gwiazdkom u stóp Bliźniąt, ciało niebieskie, posiadające średnicę widoczną. Zawiadomił on o tym odkryciu Towarzystwo Królewskie w Londynie, wypowiadając przy tym hipotezę, że nowe ciało niebieskie jest kometą. Później zarówno on sam, jak i Laplace, przekonali się, że ciało to porusza się po orbicie eliptycznej o małym mimośrodzie i zaliczyli je do rzędu planet, nadając mu imię Uranus. Z rachunków, dotyczących tej planety, wypadło, że widzieli ją: Flamsteed w r. 1690, T. Mayer w r. 1756 i Le Monnier w 1765, lecz uważali za gwiazdę.

Dzięki teleskopom, które nadają przedmiotom dużo blasku, Herschelowi powiodło się odkryć w roku 1787 dwa księżyce Urana; w roku 1788 ogłosił on, że ruch ich jest wsteczny. Księżyce te posiadają tę szczególną własność, że płaszczyzny ich orbit są prawie prostopadłe do ekliptyki.

Gwiazdy podwójne

Istnieją gwiazdy, które rozkładają się na dwie gwiazdy, gdy na nie patrzeć przez teleskop. Wygląd ten może pochodzić stąd, że aczkolwiek takie dwie gwiazdy znajdują się na bardzo różnych odległościach od nas, to jednak rzuty ich przypadają prawie w jednym i tym samym punkcie sklepienia niebieskiego. Chrystian Mayer, zaznaczywszy w roku 1776 istnienie gwiazd podwójnych, orzekł był natychmiast, że niektóre gwiazdy posiadają księżyce; hipoteza jego została wyśmiana. Herschel ogłosił w r. 1782 pierwszy swój katalog gwiazd podwójnych i wykazał w r. 1802, że w wielu razach gwiazda, która wydaje się podwójną, stanowi rzeczywiście układ dwóch gwiazd, z których jedna obraca się dokoła drugiej. Wyznaczenie orbity, po której biegnie satelita gwiazdy głównej, jest dziełem obserwacji i rachunku. Znalazł on także gwiazdy wielokrotne.

W. Struve robił przez lat 10 w Obserwatorium Dorpackim pomiary mikrometryczne gwiazd podwójnych i ogłosił w roku 1837 w Petersburgu wyniki swych prac w dziele pt. „Pomiary Mikrometryczne”, zawierającym cenne informacje, dotyczące położeń, odległości wzajemnych, barwy i względnego blasku 3112 gwiazd podwójnych lub wielokrotnych. Podzielił on gwiazdy podwójne na 8 klas wedle wartości ich wzajemnej odległości kątowej aż do 32 stopni.

Mgławice

Herschel nazwał mgławicami masy słabego światła, które widzimy na Niebie, i rozróżnił wśród nich mgławice rozkładalne i mgławice nierozkładalne – podług tego, czy widziane przez potężny teleskop, rozkładają się lub nie na oddzielne gwiazdy. Nazwał on planetarnymi mgławice, mające kształt krążka. Messier wydał w roku 1784 Katalog 103 mgławic. Pierwszy Katalog mgławic Herschela wyszedł w roku 1786; razem wykazał on 2500 mgławic. Herschel sądził podówczas, że wszystkie mgławice mogą być rozłożone na gwiazdy; w roku 1791 przyjmuje on istnienie płynu, który sam przez się świeci w przestrzeni, ale w roku 1811, ogłaszając swą teorię przeobrażania się mgławic w gwiazdy, twierdzi na podstawie obserwacji, że istnieje nieznana nam bliżej materia mgławicowa. Od roku 1784 do 1802 Herschel zajmował się badaniem Drogi Mlecznej oraz stawianiem hipotez co do jej wymiarów i granic i doszedł do przekonania, że składa się ona z nieprawidłowych gromad gwiazd, przy czym stwierdził za pomocą „sondowań” nieba, że gwiazdy występują tym liczniej, im bardziej zbliżamy się do Drogi Mlecznej.