Herschel

Fryderyk William Herschel, rodem z Hanoweru, był trzecim synem z pośród dziesięciorga rodzeństwa. Ojciec jego był niezamożnym muzykantem. Młody William studiował sztuki piękne, język francuski, metafizykę, zanim udał się, w 21 roku życia, do Anglii, by się tam poświęcić karierze muzycznej. Po trzech latach, spędzonych w wielkim niedostatku, został zaangażowany na instruktora orkiestry pułkowej. W r. 1765 Herschel otrzymał posadę organisty w Halifax i nie będąc już zmuszony walczyć z nędzą, zajął się uzupełnieniem swego wykształcenia, ucząc się sam języka włoskiego, a następnie geometrii i algebry, a to w celu zrozumienia matematycznej teorii muzyki R. Smitha. W roku 1766 został organistą kaplicy „ośmiokątnej” w Bath.

Pomimo że zajęcia obowiązkowe pozostawiały mu bardzo niewiele wolnego czasu, studiował optykę.

Dostawszy mały teleskop, został olśniony widokiem nieba, a nie będąc dość zamożnym, żeby kupić większy przyrząd, sam zbudował sobie teleskop, mający 1^m 50 odległości ogniskowej, przez który zaczął w roku 1774 obserwować ciała niebieskie. Pierwszą jego obserwacją była obserwacja mgławicy Oriona. Przy pomocy większego jeszcze teleskopu, który zbudował później, odkrył w roku 1781 planetę. Odtąd, sławę lokalną, którą był pozyskał, jako muzyk, zastąpiła europejska sława astronoma. Jerzy III, przewidując, że obserwator tak zdolny przyczyni się do uświetnienia jego panowania, wyznaczył mu w r. 1782 pensję w kwocie 300 gwinei złotych i mieszkanie w pobliżu Windsoru, a w r. 1786 ofiarował mu drugą rezydencję w Slough, gdzie Herschel zbudował Obserwatorium. Towarzystwo Królewskie w Londynie przyjęło go do grona swych członków w roku 1781, a za tym przykładem poszły główne Akademie Europy. Instytut uczynił to w r. 1802. Herschel zgasł bez cierpień w Slough, gdzie przez lat 41 poświęcał cały czas swój olbrzymim pracom astronomicznym.

Herschel zbadał starannie periodyczne zmiany w blasku, które zachodzą w niektórych gwiazdach. W latach 1780 i 1791 zajmował się gwiazdą Mira Ceti i oznaczył jej okres na 331 dni. W latach 1795 – 1796 zaobserwował, że ot Herkulesa jest gwiazda zmienną, której okres wynosi około 60 dni.

W roku 1783 Herschel, który, podobnie jak Halley i Cassini II, zauważył był ruch niektórych gwiazd, zrobił doniosłe odkrycie, stwierdzające ruch postępowy naszego układu słonecznego w kierunku ku pewnemu punktowi Niebios, któremu nadał nazwę apeksu (apex); z obserwacji swych, dokonanych w latach 1783 i 1805, wywnioskował on, że apeksem jest gwiazda w konstelacji Herkulesa. De Fontenelle, Bradley, T. Mayer wyrażali przypuszczenia podobne, a Lambert w swych „Listach kosmologicznych”, wypowiedział myśl, że Słońce porusza się dokoła środka, znajdującego się w okolicy Oriona lub Syriusza.

Z poszukiwań nad białymi plamami biegunowymi Marsa Herschel wyprowadził w ciągu lat 1779 – 1784 pochyłość osi obrotu tej planety względem płaszczyzny jej orbity.

Jego potężny teleskop pozwolił mu odkryć w r. 1789 dwa inne księżyce Saturna i dostrzec w r. 1799 na pierścieniu Saturna protuberancje, zmieniające swe położenie; z tej zmiany położenia wywnioskował on w r. 1794, że pierścień obraca się w ciągu 10 godz. 32 min. 15 sek. dokoła osi, przechodzącej przez środek Saturna.

Herschel pierwszy wypowiedział zdanie, że Księżyc nie posiada atmosfery. Udoskonaliwszy metodę Heweliusza, zajął się on, począwszy od roku 1780, mierzeniem gór księżycowych i dał na ich wysokość liczby, bardzo mało różniące się od tych, które uważamy dziś jako ścisłe.

Piękna kometa z r. 1811 stała się dlań punktem wyjścia do badań nad przyrodą komet.

Widmo słoneczne było również przedmiotem jego poszukiwań. De Roch on zauważył był w r. 1775, że ciepło w widmie słonecznym wzrasta od barwy fioletowej ku czerwonej; Herschel  przekonał się w roku 1800, że własność ta sięga nieco poza obręb barwy czerwonej i wynalazł przyrząd, służący do mierzenia natężenia ciepła słonecznego, zwany aktinometrem.

Herschel wydoskonalił znacznie środki obserwacji przez zbudowanie potężnych teleskopów, z których najważniejszy, mający 12 metrów długości i promień równy 0,735 m., został zbudowany w ciągu lat 1785 – 1789. Za pomocą reflektorów mających 2,1m. długości, zdołał on otrzymać powiększenia, dochodzące do 6000 razy w średnicy. Tym sposobem teoria lunet, która podówczas była jeszcze niepewna, zrobiła dzięki niemu wielkie postępy.

W „Philosophical Transactions” znajduje się 71 rozpraw, ogłoszonych w okresie 1780 – 1818, dotyczących jego prac astronomicznych, a w „Rozprawach Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego w Londynie” za rok 1822 znajdujemy spis położeń 145 nowych gwiazd podwójnych.

Współpracownikami Herschela byli: brat Aleksander, doskonały mechanik i siostra Karolina Lukrecja (1750 – 1848), która zasłużyła na tytuł astronoma zręcznością w układaniu i analizowaniu obserwacji, w wykonywaniu rachunków oraz odkryciem 7 komet. Mając lat 78, wydała ona w Hanowerze, dokąd powróciła w roku 1822, Katalog mgławic, zaobserwowanych przez brata.